محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1022
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
و در فرهنگ قسمى از برنج نيز باشد در ولايت ششتر « 1 » كه چون آن را بكارند تا هفت سال برآيد . كورشت - [ بضم كاف و كسر راى مهمله و سكون شين معجمه ] همان دودله « 2 » مرقوم [ 1 ] . كوت - [ بفتح كاف و سكون واو ] سرين مردم باشد و [ بكاف فارسى [ 2 ] ] نيز به نظر رسيده . كورت - [ به وزن يورت ] كوزهء گردن باريك باشد . كاشت - يعنى زراعت كرد و بمعنى برگردانيد [ 3 ] نيز آمده . مثال معنى اول نظامى فرمايد « 3 » : [ بيت ] بهندوستان كاشتم مشك بيد * بكارم بچين ياسمين سفيد مثال معنى دوم حكيم فردوسى فرمايد : بيت « 4 » عنان را به پيچيد و بركاشت اسب * بيامد بكردار آذرگشسب كاست - يعنى كم شد و كم كرد . مثالش شيخ سعدى گويد : بيت « 4 » نانم افزود و آبرويم كاست * بىنوائى به از مذلت خواست و « 5 » بمعنى كمى و نقصان نيز آمده [ 4 ] . مثالش شيخ آذرى گويد : بيت بحرهاى جمال « 6 » گيرد كاست * تا كه طغيان موج اين درياست * كبت - « 7 » [ بفتح كاف و سكون باء ] مگس عسل باشد . مثالش استاد رودكى گويد : بيت « 4 » همچنان كبتى « 8 » كه دارد « 9 » انگبين * چون بماند داستان من بدين كبست - [ بفتح كاف و باء و سكون سين ] بمعنى حنظل باشد . و در تحفه گياهيست بغايت تلخ و بعضى بمعنى زهر گفتهاند [ 5 ] . مثالش خاقانى گويد : بيت خائيدهء دهان جهانم چو نيشكر * اى كاش نيشكر نيمى من كبستمى كشفت - [ بفتح كاف و شين معجمه و سكون
--> ( 1 ) - بجز « ن » : شبستر . ( 2 ) - « س » : دوله . ( 3 ) - اين جمله و شعر بعد آن از « ب » است . ( 4 ) - « س » ندارد . ( 5 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 6 ) - « س » « الف » : حمال . ( متن از « ب » است ) . ( 7 ) - « س » : كيت . ( 8 ) - « س » : كيتى . ( 9 ) - به نظر استاد دهخدا : آرد . ( 1 ) مقلاة و قلة . الك و دلك . ( 2 ) يعنى : گوت . ( و ظاهرا كلمه تركى است ) . ( 3 ) در معنى برگردانيد گاشت است . از مصدر گاشتن . متعدى گشتن . ( 4 ) در برهان بمعنى دروغ نيز آمده است . ( 5 ) در برهان بنقل از مؤيد الفضلاء آمده كه پوست نيشكر را نيز گويند . و گويد فارسى حنظل خربزهء تلخ است .